61 848 88 71
info@astat.plSpis treści
- Najważniejsze normy i wytyczne higieniczne - skrócony słowniczek
- Dlaczego „czystość infrastruktury” jest tematem jakości i bezpieczeństwa żywności
- Najczęstsze problemy higieniczne w zakładach spożywczych związane z instalacjami kablowymi
- Dlaczego okablowanie bywa „cichym wrogiem higieny” na liniach spożywczych
- Jak korytka kablowe pomagają utrzymać czystość: mechanizmy higieniczne w praktyce
- Korytko siatkowe a higiena: korzyści i pułapki związane z czyszczeniem
- Poznaj wsparcie ASTAT
Najważniejsze normy i wytyczne higieniczne - skrócony słowniczek
Wymagania dotyczące higieny w zakładach spożywczych wynikają zarówno z przepisów UE, jak i międzynarodowych standardów bezpieczeństwa żywności oraz wytycznych projektowych. Poniżej najważniejsze z nich w skrócie:
HACCP - Hazard Analysis and Critical Control Points
System zarządzania bezpieczeństwem żywności oparty na analizie zagrożeń. Umożliwia identyfikację punktów krytycznych, w których mogą powstać zanieczyszczenia, w tym także w elementów infrastruktury utrudniających czyszczenie.
European Hygienic Engineering & Design Group (EHEDG)
Wytyczne dotyczące higienicznego projektowania urządzeń i infrastruktury. Podkreślają konieczność eliminowania szczelin, „martwych stref” i trudno dostępnych miejsc w konstrukcji instalacji.
European Food Safety Authority (EFSA)
Europejski urząd analizujący zagrożenia dla bezpieczeństwa żywności. Wskazuje, że brak higienicznego projektu instalacji i trudności w czyszczeniu sprzyjają utrzymywaniu się patogenów w środowisku produkcji.
Podsumowując, wymagania higieniczne w zakładach spożywczych obejmują nie tylko organizację procesów i procedury sanitarne, ale również odpowiednie projektowanie infrastruktury technicznej zgodnie z obowiązującymi przepisami i uznanymi standardami.
Dlaczego „czystość infrastruktury” jest tematem jakości i bezpieczeństwa żywności
Higiena w zakładach przetwórstwa spożywczego nie dotyczy jedynie maszyn procesowych i ludzi. Ważne jest całe środowisko produkcji - powierzchnie, konstrukcje, wszystkie instalacje techniczne oraz sposób, w jaki są zaprojektowane i utrzymywane.
Wymagania prawne UE (także higieniczne dotyczące zakładów) wskazują wprost, że:
- pomieszczenia produkcyjne mają być utrzymywane w czystości i dobrym stanie,
- ich układ i wykonanie mają umożliwiać skuteczne czyszczenie/dezynfekcję oraz ograniczać ryzyko zanieczyszczeń (w tym gromadzenia brudu, kondensacji czy rozwoju pleśni).
Te wymagania są spójne z międzynarodowymi zasadami GHP/HACCP: Codex Alimentarius określa, że elementy zabudowy oraz wyposażenia mają być „łatwe do utrzymania i czyszczenia”, a sufity i elementy ponad stanowiskami powinny być wykończone tak, aby minimalizować narastanie brudu, kondensację i osypywanie się cząstek.
W praktyce konsekwencja jest prosta: wszystko, co znajduje się w strefie produkcyjnej i może „zbierać” brud/wodę albo utrudniać mycie, staje się ryzykiem higienicznym. Korytka kablowe (oraz sposób prowadzenia kabli w korytkach) często wpadają dokładnie w tę kategorię, bo znajdują się w przestrzeni produkcyjnej, są rozległe powierzchniowo i bywają trudno dostępne w rutynowym myciu.
Najczęstsze problemy higieniczne w zakładach spożywczych związane z instalacjami kablowymi
W zakładach spożywczych wiele problemów higienicznych wynika z powtarzalnego schematu: tam, gdzie konstrukcja jest trudna do czyszczenia i kontroli wizualnej, rośnie ryzyko gromadzenia się zanieczyszczeń oraz rozwoju mikroorganizmów. Dotyczy to także elementów infrastruktury technicznej, w tym instalacji kablowych.
Wytyczne EHEDG dotyczące higienicznego projektowania (hygienic design) wskazują, że w szczelinach, zakamarkach i tzw. „martwych strefach” mogą pozostawać resztki produktu lub brudu, które umożliwiają przeżycie i namnażanie mikroorganizmów. Dodatkowo zalegające pozostałości środków myjących i dezynfekcyjnych mogą zwiększać ryzyko korozji oraz prowadzić do wtórnego zanieczyszczenia produkcji.
W środowisku zakładów spożywczych można wyróżnić kilka powtarzalnych kategorii ryzyka, które często dotyczą także instalacji kablowych:
Zanieczyszczenia biologiczne i utrzymywanie się (persystencja) patogenów
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wskazuje, że utrzymywaniu się patogenów w środowisku przetwórstwa sprzyjają m.in. niewystarczające strefowanie higieniczne, brak higienicznego projektu urządzeń oraz nieefektywne czyszczenie i dezynfekcja.
Kondensacja, brud i opadanie cząstek z elementów nad produktem
Wymagania higieniczne dla pomieszczeń produkcji żywności wskazują, że sufity i elementy nad linią produkcyjną powinny ograniczać gromadzenie się brudu, kondensację i rozwój pleśni. W tej kategorii często znajdują się także trasy kablowe, szafy sterownicze i ich osprzęt.
Miejsca schronienia dla szkodników i „półki na brud”
Normy higieniczne zalecają ograniczanie rozwiązań konstrukcyjnych, które sprzyjają osadzaniu się zanieczyszczeń. Dotyczy to zwłaszcza elementów takich jak powierzchnie poziome czy gzymsy, które mogą stanowić zarówno schronienie, jak i drogę przemieszczania się szkodników. Z tego względu w liniach technologicznych i urządzeniach stosuje się m.in. obudowy ze skośnym dachem, ograniczające zaleganie zanieczyszczeń na ich górnej części, oraz eliminuje się elementy wystające.
Rozprzestrzenianie zanieczyszczeń podczas mycia
Międzynarodowe wytyczne dotyczące higieny żywności (Codex Alimentarius, czyli Kodeks Żywnościowy) wskazują, że procedury czyszczenia - w szczególności mycie wysokociśnieniowe - mogą sprzyjać przenoszeniu zabrudzeń z obszarów skażonych na większą powierzchnię. Może to prowadzić do wtórnego skażenia stref mających kontakt z żywnością lub żywności eksponowanej. Zjawisko to ma bezpośrednie znaczenie dla tras kablowych prowadzonych nisko nad posadzką lub w strefach rozbryzgu.
Dlaczego okablowanie bywa „cichym wrogiem higieny” na liniach spożywczych
Okablowanie w zakładach przetwórstwa żywności rzadko jest pierwszym elementem, który kojarzy się z ryzykiem higienicznym. W praktyce jednak jego konstrukcja i sposób prowadzenia mogą sprzyjać gromadzeniu zabrudzeń oraz utrudniać skuteczne czyszczenie instalacji. Problem polega na tym, że takie miejsca łatwo przeoczyć na etapie projektowania, a ich późniejsza poprawa w działającym zakładzie często wymaga kosztownej przebudowy.
Pierwszym czynnikiem jest geometria samych instalacji kablowych. Kable i wiązki kablowe często tworzą układy sprzyjające powstawaniu trudno dostępnych przestrzeni - na przykład w miejscach styku kabli, kabla z dnem korytka kablowego czy z elementami mocującymi, takimi jak opaski lub obejmy. Dodatkowo między punktami mocowania pojawiają się luźne odcinki kabli. Takie miejsca mogą sprzyjać gromadzeniu się zabrudzeń i resztek produktu, które nie zawsze są skutecznie usuwane podczas standardowego mycia.
Drugim aspektem są warunki czyszczenia typowe dla przemysłu spożywczego. W wielu zakładach stosuje się mycie mokre z użyciem piany, płukanie wodą oraz czyszczenie pod ciśnieniem. Jeśli instalacje kablowe są prowadzone nisko - na przykład w pobliżu przenośników lub blisko posadzki - często znajdują się w strefie rozbryzgu. W takich warunkach zanieczyszczenia mogą być łatwo przenoszone wraz z wodą podczas mycia, co zwiększa ryzyko ich rozprzestrzeniania na większą powierzchnię instalacji.
Trzecim problemem jest skala i rozległość instalacji kablowych. Trasy kablowe często biegną nad liniami produkcyjnymi, ciągami transportowymi lub strefami, w których znajduje się otwarty produkt. W praktyce oznacza to, że stają się elementem znajdującym się nad procesem produkcyjnym. W takich miejscach szczególne znaczenie ma ograniczanie gromadzenia się brudu, kondensacji czy cząstek, które mogłyby spaść na linię produkcyjną lub produkt.
Z tych powodów sposób prowadzenia i mocowania kabli ma bezpośredni wpływ nie tylko na organizację instalacji elektrycznej, ale również na poziom higieny całej linii technologicznej.
Wniosek: z punktu widzenia higieny „problemem” jest nie samo korytko, tylko suma: (geometria + lokalizacja + dostępność do mycia + sposób ułożenia kabli + materiały i odporność na chemię).
Jak korytka kablowe pomagają utrzymać czystość: mechanizmy higieniczne w praktyce
Korytka kablowe, szczególnie korytka siatkowe są projektowane z myślą o wymaganiach higienicznych i mogą znacząco zmniejszać ryzyko związane z zanieczyszczeniem środowiska produkcyjnego. Ich funkcje wspierają cele określone zarówno w przepisach prawa, jak i w wytycznych dotyczących użytkowanie maszyn i urządzeń.
Najważniejsze mechanizmy, dzięki którym korytka kablowe przyczyniają się do utrzymania czystości, to:
Uporządkowanie i uniesienie kabli z obszarów krytycznych
Korytko tworzy wyraźną trasę dla kabli, eliminując sytuacje, w których kable prowadzone są chaotycznie lub przy podłodze. Takie uporządkowanie ułatwia czyszczenie otoczenia i zapewnia dostęp do miejsc, które w innym przypadku mogłyby być trudne do mycia. Zgodnie z zasadami hygienic design, układ instalacji powinien umożliwiać skuteczne czyszczenie i higieniczne prowadzenie operacji produkcyjnych.
Ułatwienie inspekcji i czyszczenia dzięki korytkom siatkowym
Korytka siatkowe są rekomendowane w środowiskach spożywczych i farmaceutycznych ze względu na otwartą geometrię. Pozwala ona na łatwy dostęp do kabli podczas inspekcji i konserwacji oraz wspiera skuteczne czyszczenie instalacji.
Odporność materiałowa na środki chemiczne i warunki mycia
Zgodnie z wytycznymi EHEDG, materiały stosowane w korytkach kablowych powinny być odporne na detergenty i środki dezynfekcyjne oraz na korozję. W praktyce przemysłu spożywczego najczęściej stosuje się stal nierdzewną (np. 304L lub 316L) oraz warianty o podwyższonej odporności chemicznej do bardziej agresywnych warunków mycia.
Dzięki tym mechanizmom korytka kablowe nie tylko porządkują instalację elektryczną, ale również wspierają utrzymanie wysokiego poziomu higieny na liniach produkcyjnych.
Korytko siatkowe a higiena: korzyści i pułapki związane z czyszczeniem
Korytka siatkowe są często uznawane za rozwiązanie sprzyjające higienicznemu prowadzeniu instalacji kablowych. Ich otwarta konstrukcja ułatwia zarówno inspekcję, jak i mycie kabli, co sprawia, że znajdują zastosowanie zwłaszcza w branży spożywczej i farmaceutycznej. Przyjmuje się, że korytka siatkowe są „łatwe do czyszczenia”, ponieważ ograniczają powierzchnie sprzyjające gromadzeniu zabrudzeń i umożliwiają dostęp do kabli bez konieczności demontażu.
Jednak korzyści te mogą zostać zniweczone przez sposób ułożenia kabli. Najczęstsze problemy wynikają z tzw. „kanapki z kabli” - sytuacji, w której kable leżą jeden na drugim lub są luźno ułożone na dnie korytka. Tworzą się wówczas strefy styku i przestrzenie pod kablami, których nie da się skutecznie oczyścić bez demontażu instalacji. Zgodnie z wytycznymi EHEDG, takie miejsca zwiększają ryzyko zalegania zanieczyszczeń i wymagają bardziej agresywnych procedur mycia, co wydłuża czas i utrudnia utrzymanie standardów higieny.
Drugą istotną kwestią jest lokalizacja korytka względem stref otwartego produktu. Zasady wskazują na konieczność „higienicznego osłonięcia” nad otwartym produktem i pojemnikami w celu ograniczenia ryzyka przedostania się zanieczyszczeń i ciał obcych. W praktyce oznacza to, że korytko prowadzone nad linią z otwartym produktem powinno być chronione osłoną lub przesunięte na trasę minimalizującą ryzyko zanieczyszczenia.
W odpowiedzi na te wyzwania producenci systemów siatkowych oferują rozwiązania dodatkowe, takie jak osłony płaskie lub „dachowe”, które ograniczają osiadanie zabrudzeń na poziomych odcinkach korytek i chronią kable przed cieczami spływającymi z góry, np. podczas mycia ciśnieniowego.
Dzięki właściwemu projektowaniu trasy kablowej, ułożeniu kabli i zastosowaniu odpowiednich osłon, korytka siatkowe mogą w pełni realizować swoje funkcje higieniczne, minimalizując ryzyko wtórnego zanieczyszczenia i ułatwiając utrzymanie instalacji w standardzie hygienic design.
Poznaj wsparcie ASTAT
ASTAT oferuje kompleksowe rozwiązania dla przemysłu spożywczego, wspierające utrzymanie najwyższych standardów higieny i bezpieczeństwa produkcji. Dzięki doświadczeniu w doborze materiałów odpornych na działanie środków chemicznych oraz zgodnych z zasadami higienicznego projektowania, pomagamy zakładom ograniczać ryzyko zanieczyszczeń, usprawniać procesy utrzymania czystości oraz spełniać wymagania obowiązujących norm i standardów branżowych. Nasze rozwiązania są dostosowywane do specyfiki środowiska produkcyjnego, z uwzględnieniem trwałości, funkcjonalności i łatwości czyszczenia.
Skontaktuj się z naszymi specjalistami!
