61 848 88 71pn-pt: 8:00-16:00
info@astat.plSkuteczniejsze oczyszczanie ścieków, ograniczenie zużycia energii i lepsze wykorzystanie zasobów to główne kierunki zmian wprowadzanych przez nową unijną dyrektywę ściekową. Dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych oznacza to stopniowe dostosowywanie infrastruktury i sposobu zarządzania procesami. Większe znaczenie będą miały dane o pracy instalacji, efektywność energetyczna i skuteczne usuwanie nowych grup zanieczyszczeń.
Jakich przepisów dotyczą zmiany?
Podstawą jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3019 z 27 listopada 2024 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych. Weszła w życie 1 stycznia 2025 r., a termin jej transpozycji do prawa krajowego upływa 31 lipca 2027 r. Nie oznacza to jednak, że wszystkie inwestycje trzeba zakończyć do tego czasu. Poszczególne wymagania mają własne terminy wdrażania.
Przepisy dotyczą przede wszystkim zbierania, oczyszczania i odprowadzania ścieków komunalnych, czyli oczyszczalni, kanalizacji i ściekowej części działalności przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Jakość wody pitnej regulują odrębne przepisy.
Więcej aglomeracji objętych wymaganiami
Dyrektywa rozszerza wymagania dotyczące zbierania i oczyszczania ścieków na aglomeracje od 1000 RLM, podczas gdy wcześniej próg wynosił 2000 RLM. RLM, czyli równoważna liczba mieszkańców, określa wielkość ładunku zanieczyszczeń i uwzględnia nie tylko ścieki od mieszkańców, ale również z innych źródeł.
Zmiana ta zwiększa znaczenie odpowiedniego planowania kanalizacji i oczyszczania także w mniejszych aglomeracjach.
Wyższe wymagania dotyczące oczyszczania
Jednym z ważnych obszarów zmian jest skuteczniejsze usuwanie azotu i fosforu, które przyczyniają się do eutrofizacji wód. Dla oczyszczalni o obciążeniu co najmniej 150 000 RLM przewidziano pełne spełnienie zaostrzonych wymagań oczyszczania trzeciego stopnia do 2039 r.
Dyrektywa wprowadza także oczyszczanie czwartego stopnia, ukierunkowane na usuwanie mikrozanieczyszczeń, m.in. pozostałości leków i kosmetyków. Dla największych oczyszczalni pełne wdrożenie tego wymagania ma nastąpić do 2045 r. Obowiązki mogą objąć również mniejsze instalacje, zależnie od oceny ryzyka.
Monitoring, opady i ponowne wykorzystanie wody
Dyrektywa wzmacnia monitoring ścieków i wprowadza wymagania dotyczące zintegrowanego planowania gospodarki ściekowej w określonych aglomeracjach. Ma to ograniczać zanieczyszczenia związane m.in. z przelewami burzowymi i spływem wód opadowych.
Promowane będzie również ponowne wykorzystanie oczyszczonych ścieków, szczególnie na obszarach narażonych na niedobory wody. Ścieki mają być coraz częściej traktowane jako potencjalne źródło wody, energii i surowców.
Kto będzie finansował usuwanie mikrozanieczyszczeń?
Dyrektywa wprowadza system rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla produktów leczniczych stosowanych u ludzi i produktów kosmetycznych. Producenci tych wyrobów mają pokrywać co najmniej 80% kosztów związanych ze spełnieniem wymagań dotyczących oczyszczania czwartego stopnia, w tym kosztów inwestycji, eksploatacji instalacji usuwających mikrozanieczyszczenia oraz ich monitorowania.
Pozostała część kosztów może być finansowana w sposób określony przez państwo członkowskie. Ważne jest przy tym, że udział producentów nie dotyczy 80% całkowitych kosztów funkcjonowania oczyszczalni, lecz kosztów związanych z usuwaniem mikrozanieczyszczeń objętych tym systemem.
Neutralność energetyczna i efektywniejsza praca instalacji
Dyrektywa odnosi się nie tylko do zbierania i oczyszczania ścieków - nowe przepisy wyznaczają też cel neutralności energetycznej do 2045 r. dla oczyszczalni o obciążeniu co najmniej 10 000 RLM. Cel jest rozliczany łącznie na poziomie krajowym i zakłada równoważenie zużycia energii przez objęte nim oczyszczalnie produkcją energii ze źródeł odnawialnych. Nie oznacza obowiązku całkowitej samowystarczalności każdego obiektu osobno.
Z technicznego punktu widzenia ten kierunek zmian zwiększa znaczenie pomiarów zużycia energii oraz optymalizacji pracy urządzeń. Dotyczy to między innymi pomp, dmuchaw i systemów napowietrzania. Dane pomiarowe mogą pomóc ustalić, które procesy zużywają najwięcej energii, porównać ich pracę w różnych warunkach i ocenić efekty modernizacji. Równolegle większą rolę może odgrywać wykorzystanie biogazu oraz innych odnawialnych źródeł energii. Są to praktyczne kierunki przygotowań wynikające z celów dyrektywy, a nie wskazana przez nią lista obowiązkowych urządzeń.
Jak można poprawić efektywność energetyczną zakładu?
Poprawę efektywności energetycznej oczyszczalni ścieków warto rozpocząć od ustalenia, które procesy zużywają najwięcej energii i gdzie występuje potencjał oszczędności. Pozwala to zaplanować działania dopasowane do rzeczywistych potrzeb obiektu oraz ocenić, czy przynoszą oczekiwane efekty. Wsparciem są rozwiązania, obejmujące audyt energetyczny, pomiary, regulację pracy urządzeń oraz systemy analizy i nadzoru.
Audyt energetyczny i określenie priorytetów
Audyt energetyczny pomaga ocenić sposób wykorzystania energii w zakładzie oraz wskazać obszary wymagające poprawy. Usługa oferowana przez ASTAT obejmuje analizę zużycia energii, inwentaryzację instalacji i urządzeń oraz przygotowanie zaleceń wraz z oceną ich opłacalności. Dzięki temu przedsiębiorstwo zyskuje podstawę do ustalenia priorytetów modernizacji i wyboru działań uzasadnionych technicznie oraz ekonomicznie.
Opomiarowanie instalacji i ocena zużycia energii
Szczegółowe pomiary wspierają zarówno rozpoznanie obecnego stanu instalacji, jak i późniejszą ocenę wprowadzonych zmian. Liczniki energii (np. z serii ASTecPRO), umożliwiają pomiar zużycia energii w wybranych obwodach zasilających urządzenia. Odpowiednio zaplanowane opomiarowanie pozwala uzyskać dane dotyczące pracy pomp, dmuchaw czy pozostałych elementów instalacji. Ich analiza pomaga wskazać miejsca wymagające optymalizacji oraz porównywać zużycie energii przed modernizacją i po jej przeprowadzeniu, z uwzględnieniem warunków pracy zakładu.
Regulacja pracy urządzeń za pomocą falowników
Falowniki pozwalają regulować prędkość obrotową silników i dostosowywać pracę napędzanych urządzeń do aktualnego zapotrzebowania. W układach pompowych i instalacjach napowietrzania odpowiednio dobrane sterowanie może pomóc ograniczyć zużycie energii przy zachowaniu wymaganych parametrów technologicznych. Możliwości uzyskania oszczędności zależą od charakterystyki instalacji, zmienności obciążenia oraz dotychczasowego sposobu regulacji.
Analiza energetyczna i kontrola kosztów z EMO
EMO, czyli Energetyczny Monitor Operacyjny, to rozwiązanie ASTAT wspierające ocenę wpływu zużycia energii na koszty operacyjne. System analizuje zużycie energii, moc chwilową oraz czas pracy urządzeń. Umożliwia porównywanie różnych okresów i pomaga wskazywać pobór energii wymagający wyjaśnienia. Dostarcza w ten sposób informacji przydatnych przy planowaniu pracy oraz poszukiwaniu oszczędności w istniejącej infrastrukturze.
W oczyszczalni ścieków wyniki takiej analizy warto zestawiać z obciążeniem instalacji i wymaganiami procesu. Pozwala to trafniej ocenić, które zmiany w pracy urządzeń mogą ograniczyć straty bez pogorszenia skuteczności oczyszczania.
Nadzór nad procesami w SCADA PROMOTIC
Oprogramowanie SCADA PROMOTIC umożliwia tworzenie aplikacji do wizualizacji, monitorowania i sterowania procesami technologicznymi. Po skonfigurowaniu komunikacji z urządzeniami automatyki pozwala prezentować parametry instalacji w jednym środowisku, śledzić ich zmiany w czasie oraz rejestrować alarmy i zdarzenia. Operatorzy zyskują dzięki temu szerszy obraz pracy obiektu i informacje ułatwiające reagowanie na nieprawidłowości. Rozwiązanie uzupełnia analizę energetyczną o bieżący nadzór nad przebiegiem procesów technologicznych.
Połączenie audytu, pomiarów, odpowiedniego sterowania oraz bieżącej analizy pozwala stopniowo poprawiać efektywność energetyczną oczyszczalni. Ułatwia też ocenę rezultatów modernizacji i planowanie kolejnych inwestycji z uwzględnieniem kosztów eksploatacji oraz celów związanych z neutralnością energetyczną.
Jak przygotować oczyszczalnię na nowe wymagania?
Nowa dyrektywa oznacza stopniowe zwiększanie wymagań dotyczących oczyszczania ścieków, monitoringu i efektywności energetycznej. W praktyce warto już teraz analizować zużycie energii, sposób pracy urządzeń i możliwości optymalizacji procesów. Audyt, odpowiednie opomiarowanie, regulacja napędów oraz systemy analizy i nadzoru mogą pomóc lepiej przygotować zakład do kolejnych etapów zmian.
Chcesz sprawdzić, gdzie w Twojej instalacji można ograniczyć zużycie energii i poprawić kontrolę nad procesami? Skontaktuj się z ekspertami ASTAT i poznaj rozwiązania dopasowane do potrzeb Twojego zakładu.
*RLM, czyli równoważna liczba mieszkańców, określa wielkość ładunku zanieczyszczeń w ściekach. Uwzględnia nie tylko ścieki od mieszkańców, ale również m.in. z zakładów i innych obiektów.